الذّى هو مدركى * و ان خلت انّ المنتاى عنك واسع ) اى موضع البعد عنك ذو سعه شبّهه فى حال سخطه و هو له بالّليل * قيل فى الاية حذف المستثنى منه و فى البيت حذف جواب الشرط فيكون فى كلّ منها ايجازا لا مساواة * و فيه نظر لانّ اعتبار هذا الحذف رعاية لامر لفظى لا يفتقر اليه فى تأدية اصل المراد حتّى لو صرّح به لكان اطنابا بل تطويلا و بالجملة لا نسلّم انّ لفظ الاية و البيت ناقص عن اصل المراد .
ترجمه
مصنّف گويد :
مساوات مانند فرموده حقتعالى :
و لا يحيق المكر السّيّى الّا باهله ( و فرانمىگيرد حيلهگرى به دو زشت مگر اهل حيله را ) .
و نيز مانند قول شاعر :
فانّك كالّليل الذّى هو مدركى * و ان خلت انّ المنتاى عنك واسع
يعنى : همانا تو همچون شبى هستى كه من را درك مىكنى اگرچه به پندارم كه مكان دور از تو وسيع و پهناور است .
شارح گويد :
مصنّف مساوات را بر ايجاز و اطناب مقدّم نمود و جهتش آنست كه اصلى كه بر آن قياس مىكنند مساوات بوده و آن دو فرع مىباشند و پرواضح است كه اصل بر فرع مقدّم مىباشد .
مثال
مثال مساوات مانند فرموده حقتعالى :