قوله : فهو اقل من الآخر : ضمير [ هو ] به عدد فانى راجعست مانند عدد ( 2 ) نسبت به ( 3 ) كه ( 2 ) اقل و ( 3 ) اكثر مىباشد .
قوله : فى اجتماعهما : يعنى اجتماع متعاطفين .
قوله : فانّه اذا خلّى و نفسه : ضمير در [ فانّه ] و [ خلّى ] بعقل عود مىكند .
قوله : بين تصوريهما شبه تماثل : قبلا گفتيم مقصود از متماثلين اتحاد دو فرد در نوع را گويند اكنون مىگوئيم مقصود از [ شبه تماثل ] آنست كه دو شيئ باعتبارى با هم تشابه داشته و بلحاظى تباين .
قوله : كلونى بياض و صفرة : زيرا ايندو متماثلين نميباشند چه آنكه تعريف تماثل بر آنها صادق نيست چنانچه متضاد هم نميباشند زيرا در تعريف متضادين گفته شده :
ضدّان امران وجوديان بينهما غاية الخلاف لا يجتمعان فى موضع واحد .
در حالى كه بين ايندو رنگ غايت خلاف نبوده و باعتبارى از اعتبارات از نظر قوه واهمه با هم اجتماع مىكنند پس ضدان نبوده بلكه شبيه به متماثلين مىباشند .
قوله : من جهة انه يسبق الى الوهم : ضمير در [ انّه ] به معناى [ شأن ] مىباشد .
قوله : زيد فى احدهما عارض : اگر مقصود از [ احدهما ] كه عارض در آن زائد است [ صفره ] بوه مراد از [ عارض ] كه درست حاصل در آن نسبت به بياض مىباشد و اگر منظور از آن [ بياض ] باشد ، عارض عبارت مىشود از صفاء و درخشندهگى حاصل در آن كه نسبت به صفره
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 543
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٤٣