و براى موردى كه دو جمله متعاطف معنا فقط با هم متّفقند يكمثال آورده تا اشاره باشد به اينكه امكان دارد آن را بر دو قسم از اقسام شش گانه منطبق نمود و لفظ [ كاف ] را بر سر آن اعاده نموده به جهت اينكه بدين وسيله تنبيه كند براينكهخ اين مثال شاهد است براى اتّفاق دو جمله از حيث معنا فقط لذا گفته است :
و كقوله تعالى :
و اذ اخذنا ميثاق بنى اسرائيل الخ .
پس ر اين آيه شريفه [ قولوا ] بر [ لا تعبدون ] عطف شده بااينكه از حيث لفظ با هم اختلاف دارند زيرا هردو در معنا انشائى ميباشند چه آنكه [ لا تعبدون ] در معنا انشاء است اگرچه بحسب لفظ اخبار مى باشد لذا تقدير آن [ لا تبعدوا ] است .
و [ بالوالدين احسانا ] فعل نياز دارد پس آن فعل يا خبرى استكه در معناى طلب مىباشد لذا تقدير كلام [ و تحسنون بالوالدين احسانا ] بوده كه كلمه [ تحسنون ] به معناى [ احسنوا ] است ، در نتيجه دو جمله متعاطف در لفظ خبر و در معنا انشاء مىباشند .
لازم بتوجه است كه فائده تقدير خبر و سپس آن را به معناى انشاء قرار دادن يا امر لفظى است و آن مناسبت با [ لا تعبدون ] است و يا امر معنوى مىباشد و آن اينكه كلام افاده مبالغه مىنمايد چه آنكه از آن اين معنا استفاده مىشود كه گويا مخاطب به امتثال فرمان سرعت و شتاب مىكند پس از آن خبر مىدهد چنانچه مىگوئى :
تذهب الى فلان و تقول له .
در حالى كه قصد شما از اين عبارت امر است يعنى نزد فلانى ، برو و به او بگو .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 522
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٢٢