و اذ اخذنا ميثاق بنى اسرائيل الخ .
يعنى و زمانى كه از بنى اسرائيل پيمان و عهد گرفتيم غير از خداوند ديگرى را نپرستند و به پدر و مادر نيكى كنند و بنزديكان و بىپدران و بىچيزان احسان نمايند و به ديگران كلام خوش و پسنديده بگويند .
شاهد در [ لا تعبدون ] بوده كه به معناى [ لا تعبدوا ] مىباشد يعنى معنا انشاء است اگرچه در لفظ خبر مىباشد .
و نيز جمله [ و بالوالدين احسانا ] عامل در آن حذف شده و آن عبارت است از :
تحسنون به معناى [ احسنوا ] و يا نفس [ احسنوا ] مقدّر است .
شارح گويد :
عبارت [ و اما للتوسط ] معطوف است بر [ و اما الوصل لدفع الايهام ] تقدير كلام چنين است :
امّا الوصل لتوسّط الجملتين بين كمال الانقطاع و الاتّصال .
يعنى و يا دو جمله متعاطف متوسط بين كمال انقطاع و اتّصال مىباشند .
برخى از شرّاح عبارت را تصحيف نموده و گفتهاند :
كلمه [ امّا ] بفتح همزه است در حالى كه بكسر آن مىباشد ، لذا اين شخص گويا بر ناقهاى نابينا سوار بوده و خبط و اشتباه شتريكه چشمانش ضعيف است را مرتكب شده است .
سپس در دنباله [ فاذا اتفقتا خبرا او انشاءا تا آنجائى كه گفته است بجامع ] مىگويد :
يعنى بين دو جمله متعاطف لازم است جامع و مشتركى باشد به
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 520
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٢٠