آنست كه قول ما كه مىگوئيم : انسان لم يقم ، موجبه مهمله است .
اما موجبه است ، بخاطر آنكه در آن حكم شده است به ثبوت عدم قيام براى انسان نه بنفى قيام از او چه آنكه حرف سلب جزء از محمول است .
و اما مهمله مىباشد ، به جهت آنكه در آن لفظى كه دلالت بر كميّت افراد نمايد ذكر نشده است با اينكه حكم در آن بر موضوعى حمل شده كه انسان بر آن صادق است و وقتى [ انسان لم يقم ] موجبه مهمله بود واجبست معنايش نفى قيام از جمله افراد بوده نه از يكيك افراد .
شرح فارسى :
توضيح
مقاله ابن مالك و جماعت ديگر
ابن مالك و جماعتى ديگر گفتهاند :
مسنداليهى كه مسوّر بلفظ [ كلّ ] باشد يعنى بعد از اين كلمه قرار گيرد و معذلك با حرف نفى مقرون باشد در صورت تقديم بر مسند منفى مفيد عموم بوده و بفرض تأخير از آن عموم منتفى است و مراد از عموم آنست كه نفى شامل تمام افراد بطور استغراق ميگردد و از آن به عموم السّلب و شمول النّفى تعبير مىكنند مانند مثال : كلّ انسان لم يقم ( يعنى هيچيك از افراد انسان نايستادهاند ) .
ولى در صورتى كه [ كلّ انسان ] بعد از [ لم يقم ] قرار گيرد مفاد آن نفى قيام از بعض افراد مىشود كه در اصطلاح از آن به سلب العموم و نفى الشّمول نام مىبرند بنابراين معناى [ لم يقل كل انسان ] عبارتست از [ نايستادهاند همه افراد انسان ] مفهومش اينستكه بعضى ايستادهاند