تخصيص مشروط به چه شرائطى است با هم مخالفت دارند چه آنكه شيخ مىگويد مسنداليه اگر بعد از حرف نفى واقع شود قطعا تقديمش مفيد تخصيص است ولى در غير اين صورت گاهى تخصيص از آن استفاده مىشود و زمانى تقوّى و در اينحكم ضمير يا اسم ظاهر بودن فرقى نميكند چنانچه معرفه يا نكره ، مثبت بودن فعل يا منفى بودن آن نيز دخيل نيست .
ولى سكّاكى معتقد است اگر مسنداليه نكره باشد و مانعى از تقديمش نداشته باشيم در اين صورت مفيد تخصيص است ولى در صورت معرفه بودن اگر اسم ظاهر باشد تنها افاده تقوى مىكند و اگر ضمير باشد گاهى تخصيص و زمانى تقوى از آن استفاده مىشود اعم از اينكه بعد از حرف نفى نيز واقع شد و يا نشود .
مؤلف گويد :
وجه مخالفت سكّاكى در شرائط و تفاصيل با شيخ را مىتوان با عبارت واضحتر اينطور تقرير كرد .
مقصود از شرائط سه امر است :
1 - تقديم مسنداليه در صورتى مفيد تخصيص استكه فرض تأخيرش ممكن باشد .
2 - فرض اين باشد كه ابتداء مسنداليه مؤخّر بوده سپس به جهت افاده تخصيص مقدّم شده .
3 - مانعى از افاده تخصيص نداشته باشيم .
شيخ مناط افاده تخصيص را در تقدّم حرف نفى بر مسنداليه دانسته و بتاتا شروط مزبور را معتقد نيست و به عكس سكّاكى تقديم را
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 496
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٩٦