غير از متكلّم انسانى باشد كه تمام افراد انسان را ديده ، چه آنكه در اينمثال رؤيت از متكلّم بطور عموم نفى شده پس واجبست به همين نحو براى غيرش ثابت شود يا تخصيص متكلّم بواسطه اين نفى تحقّق يابد .
شرح فارسى :
توضيح
شيخ عبد القاهر جرحانى گويد :
در صورتى كه مسنداليه بعد از حرف نفى گرفته و بر مسند مقدّم ذكر شود مقصود قصر خبر فعلى برآنست چنانچه وقتى مىگويند :
ما انا قلت هذا معنايش اينست كه اينكلام را من نگفته بلكه گفته غير من مىباشد پس تقديم ( انا ) بر ( قلت ) فائدهاش نفى فعل از متكلّم و ثبوت آن براى غير او است البته ثبوت دوّمى از نظر عموم و خصوص تابع نفى اوّلى است به اين معنا اگر فعل بطور عام از مسنداليه نفى شود به همين وضع براى غير او ثابت شده و در صورتى كه بنحو خاص از آن سلب گردد به همين منوال براى غيرش امضاء مىگردد .
ناگفته نماند كه مقصود از عموم اين نيست كه وقتى فعل از مسند اليه بطور عموم سلب شد براى جميع اغيار وى ثابت شود تا قصر حقيقى باشد بلكه منظور يا اثبات براى كسانى است كه مخاطب توهّم اشتراك آنها با مسنداليه را مىنمايد كه در اين صورت قصر افراد بوده و يا خيال مىكند كه فقط فعل از آن مسنداليه بوده و از ديگران مسلوب است كه در اينفرض قصر قلب مىباشد .
و سپس مىگويد :
و لذا در مثال مزبور نمىتوان گفت : ما انا قلت هذا و لا غيرى
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 482
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٤٨٢