چه آنكه ايشان معتقد بودند اينقول با واقع مطابق نيست لذا به اعتقاد خودشان دروغ مىگفتند اگرچه در واقع و نفس الامر صادق بودهاند .
پس گويا در آيه چنين گفته شده است : ايشان گمان ميكنند كه در اين خبر صادق دروغ گفتهاند و در چنين وقتى كذب معنايش منحصرا مطابق نبودن با واقع مىشود .
پس بايد در اين معنا تأمّل و دقّت شود تا توهّم آن نشود كه اين معنا اعتراف است باينكه صدق و كذب به اعتقاد راجع ميباشند .
شرح فارسى :
توضيح
جواب سوم
3 - جواب سوّم اين است كه بگوئيم منافقين به رسالت پيغمبر اكرم شهادت دادند ولى خودشان اين امر را كذب مىدانستند پس خداوند تبارك و تعالى كه مىفرمايد : منافقين كاذب هستند معنايش اينست كه به اعتقاد خودشان در شهادت مزبور كاذبند چه آنكه اعتقاد باطل و رأى فاسدشان اين بود كه حضرت پيغمبر نيست ، پس اطلاق كاذب بر ايشان نه بخاطر اين است كه كلامشان با اعتقادشان موافق نيست بلكه به جهت اينست كه كلامشان با واقع تطبيق مىشود لذا خودشان را كاذب مىدانند و حقتعالى در آيه شريفه از اين واقعيّت كه اعتقاد اينها بكاذب بودنشان باشد خبر مىدهد .
قوله : لانّهم يعتقدون انّه غير مطابق للواقع : ضمير در [ انّه ] به قولهم راجع است .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 210
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢١٠