شرح فارسى :
توضيح
كلمه [ ما ] در [ ما انعم ] موصول حرفى يعنى مصدريّه است فلذا شارح عبارت متن را به [ انعام ] تأويل برده است و سپس مىگويد :
جهت اينكه مصنف منعمبه را متعرض نشد دو امر است :
1 - آنكه نعم الهى بس فراوان و متكثّر است قابل احصا نبوده و عبارت به آن احاطه ندارد .
2 - اگر بعضى از نعم را ذكر مىكرد توهّم اين مىشد كه حمد مختص به آن بوده و تنها در مقابل آنست نه نعمتهائى كه ذكر نشده فلذ براى تعميم مفعول را حذف نمود چه آنكه حذف متعلّق فعل بسا دلالت بر تعميم دارد .
قوله : و لم يتعرض للمنعم به : ضمير فاعلى در [ لم يتعرض ] بمصنف راجعست و مقصود از [ منعم به ] نعمتهاى الهى است .
مؤلف گويد :
مقصود شارح اينست كه مصنف به هيچوجه من الوجوه نامى از نعمتهاى الهى نبرد نه بنحو تفصيل و نه بطور اجمال .
ذكر تفصيلى به اين بود كه بگويد :
الحمد للّه على اعطائه السمع و البصر و العلم و هكذا .
و ذكر اجمالى به اين طرز بود كه بگويد :
الحمد للّه على جميع النّعم .
قول : ايهاما لقصور العبارة الخ : اين جمله علّت است
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 14
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٤