سئوال
مصنّف در عبارت قبلى گفت : مقام هركدام از تنكير و اطلاق و تقديم و ذكر مباين با خلاف اين مذكورات است ولى در اينجا اين طور بيان ننمود بلكه بجاى خلاف اسم آن را بطور صريح ذكر كرد و گفت :
[ مقام فصل با مقام وصل مباين است ] و حال آنكه سياق عبارت مقتضى بود بگويد : [ مقام فصل با مقام خلافش مباين است ] .
جواب
تغيير عبارت در اينمقام به جهت اين نكته است :
گفتن [ مقام الوصل ] از [ مقام خلافه ] ظاهرتر و مختصرتر مىباشد .
اما اظهر بودن آن واضح و روشن است و محتاج بتوضيح نيست .
و اما اخصريّت آن به جهت اينست كه حروف [ خلافه ] پنج است ولى حروف [ الوصل ] به لحاظ اينكه همزه آن وصل است چهار مىباشد
و سپس در توجيه عبارت بعدى مصنف مىافزايد : جدا آوردن مصنّف اين فقره از عبارت را يعنى جمله [ و مقام الايجاز الخ ] به جهت عظمت اين سه باب يعنى ايجاز و اطناب و مساوات است و شرح هر كدام از اين سه عنوان در باب هشتم انشاء اللّه خواهد آمد .
متن : و مقام الايجاز يباين مقام خلافه .
شرح عربى اى الاطناب و المساواة .
ترجمه
مصنّف گويد :
و مقام ايجاز كلام با مقام خلاف آن مباين مىباشد .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 138
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٣٨