است متكلّم كلامش را تأكيد نمايد و تأكيد را مقتضاى حال گويند و لذا كلام مؤكد را كلام مطابق با مقتضاى حال گويند چنانچه اگر مخاطب وجود زيد در دار را منكر باشد و بر متكلّم است كه براى رفع انكار او كلام را تأكيد نموده و بگويد [ انّ زيدا فى الدّار ] و اين كلام مصداقى است از حكم كلّى كه بعنوان قاعده در اين علم مطرح شده يعنى [ هر حكم مورد انكارى تأكيدش واجب است ] .
قوله : على عكس ما يقال : يعنى عبارت [ هذا مطابق له بمعنى انّه صادق عليه ] عكس عبارتى است كه ارباب معقول در باب انطباق قواعد بر جزئيّات مىگويند چه آنكه عبارت ايشان چنين است الكلّى مطابق للجزئيّات .
قوله : يؤدّى به اصل المراد : ضمير در [ به ] به كلام راجع است .
قوله : و هو مقتضى الحال : ضمير [ هو ] به خصوصيّة ما راجع است .
قوله : و قولك له : ضمير در [ له ] به مخاطب عود مىكند .
قوله : و تحقيق ذلك : مشاراليه [ ذلك ] مطابقت با مقتضاى حال مىباشد .
قوله : انّه جزئى من جزئيّات الخ : ضمير در [ انّه ] به مثال مذكور يعنى [ انّ زيدا فى الدّار ] راجعست و كلمه [ جزئى ] به معناى فرد و مصداق مىباشد .
قوله : و هذا مطابق له : مشاراليه [ هذا ] مثال مذكور بوده و ضمير در [ له ] به كلام عود مىكند .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 130
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٣٠