ترجمه :
خاتمه مبحث عامّ و خاصّ در بيان بناء عامّ بر خاصّ
اگر عامّ و خاصّى كه ظاهرا باهم از نظر حكم تنافى دارند وارد شدند ، پس يا تاريخ هر دو معلوم بوده يا زمان ورود هيچيك مشخّص نيست .
امّا صورت اوّل كه وقت ورود هر دو معلوم است از دو حال خارج نيست :
الف : هر دو باهم از نظر زمان ورود مقرون باشند .
ب : آنكه اينطور نباشد .
فرض دوّم خود بر دو گونه است :
ج : زمان ورود عامّ مقدّم بر خاصّ باشد .
د : وقت آمدن خاصّ بر عامّ مقدّم باشد .
پس مجموع صور چهارتا مىشود به اين شرح :
اوّل : تاريخ عامّ و خاصّ معلوم بوده و بدانيم كه هر دو باهم مقارن هستند .
دوّم : تاريخ عامّ بر خاصّ مقدّم باشد .
سوّم : تاريخ خاصّ بر عامّ مقدّم باشد .
چهارم : تاريخ هر دو مجهول باشد .
شرح اقسام چهارگانه
شرح هريك از اقسام چهارگانه و بيان حكم آنها چنين است :
شرح قسم اوّل
قسم اوّل آنست كه عامّ و خاصّ در يك زمان وارد شدند مثلا مولا در