كه حجّت است دليل شرعى بوده كه با حجّتى مثل خودش تعارض نموده و چون در عمل به آن بين دو دليل جمع شده لا جرم واجب است به آن عمل گردد .
تفصيل
قبل از تفصيل و تشريح الفاظ كتاب تذكّر دو نكته لازم است :
نكته اوّل
ادلّه از دو سنخ هستند :
الف : سنخ منطوقى .
ب : سنخ مفهومى .
مقصود از منطوق نفس الفاظى است كه در لسان دليل آمده مثلا اگر آقائى به بندهاش فرمود :
ان جاء زيد فاكرمه ( اگر زيد آمد اكرامش كن ) .
نفس اكرم كه در كلام آقا آمده اصطلاحا منطوق ناميده مىشود و در حجّت بودن آن هيچ ترديد و شكّى نمىباشد .
و منظور از مفهوم معنائى است كه از منطوق مستفاد بوده و مىتوان آن را با دقّت از الفاظ القاشده بدست آورد .
نكته دوّم مفهوم بر دو قسم است : مفهوم موافق و مفهوم مخالف .
مراد از مفهوم موافق معناى مقصودى است كه از نظر سلب و ايجاب با منطوق توافق داشته باشد مثلا در مثال بالا منطوق حكم بايجاب و اثبات اكرام بوده و مفهوم موافقش نيز عبارتست از وجوب اكرام نسبت به زيد در صورت آمدن .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 992
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٩٢