العامّ ، فيكون الوضع عامّا لعموم التّصوّر المعتبر فيه و الموضوع له ايضا عامّا و له ان يعيّن اللّفظ او الالفاظ بازاء خصوصيّات الجزئيّات المندرجة تحته ، لانّها معلومة اجمالا اذا توجّه العقل بذلك المفهوم العامّ نحوها و العلم الاجمالى كاف فى الوضع ، فيكون الوضع عامّا لعموم التّصوّر المعتبر فيه و الموضوع له خاصّا .
ترجمه :
مقدّمه مرحوم مصنّف جهت توجيه قول مختار
مرحوم مصنّف مىفرماين :
جهت توجيه قول مختار ناچاريم از ذكر مقدّمهاى كه به واسطه تدبّر در آن پرده از رخسار مقصود برداشته شده و به تذكّرش بصيرت در تحقيق مرام زيادتر مىگردد و آن اينست كه :
واضع هر لغتى به ناچار مىبايد در وقت وضع معنا را تصوّر نمايد و اين بر انحائى صورت مىگيرد :
پس اگر معناى جزئى و خاصّى را تصوّر نموده و لفظ مخصوصى يا الفاظ معيّنى را كه بطور تفصيل يا اجمال در نظر گرفته براى معناى جزئى مزبور وضع كند در اينجا وضع خاصّ است چون تصوّرى كه در مقام وضع معتبر بوده يعنى تصوّر معنا خاصّ و جزئى بوده و موضوع له نيز خاصّ است چون بحسب فرض لفظ خاصّ را براى معناى معيّن و مشخّص قرار داده است و اين امرى است ظاهر بدون اينكه در آن اشتباهى باشد . و اگر معناى عامّى را كه در ذيل آن مصاديق اضافى يا حقيقى واقعند تصوير نمود ، پس مىتواند لفظ معلوم يا الفاظى را كه تفصيلا يا اجمالا تصوّر كرده در قبال آن معناى عام جعل نمايد كه در اين فرض وضع عام است چون تصوّرى كه در مقام وضع معتبر است عام مىباشد و موضوع له نيز عام بوده زيرا لفظ را براى معناى واسع
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 862
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨٦٢