دادهاند .
تفصيل حجّيّت عام در افراد باقيمانده بعد از تخصيص
اگر عامى اطلاق شد و به آن تخصيصى نخورد قطعا و بدون شبهه در تمام افراد حجّت بوده و مكلّف موظّف است حكم را نسبت به تمام افراد امتثال نمايد بنابراين در مثال اكرم العلماء اگر افراد آن 1000 نفر باشند بر مكلّف واجب است تمام را مورد اكرام و احسان قرار دهد و چنانچه اشاره شد در اين حكم بين ارباب دانش اختلافى نيست و جملگى برآن متّفقند .
حال اگر در دليلى ديگر يا در همين دليل بطور مخصّص متّصل برخى از افراد بوضوح و صراحت خارج شدند مثلا گفته شد اكرم العلماء الّا النّحاة قطعا عام نسبت به علمائى كه از حكم خارج شدهاند يعنى نحوىها حجّت نبوده و مكلّف موظّف باكرام آنها نيست و در اين نظريّه نيز اختلافى از ارباب اصول معهود و معروف نمىباشد .
و در صورتى كه مخصّص مجمل و غير مفهوم باشد مثل اينكه آمر بفرمايد : اكرم العلماء الّا بعضهم در اينجا مشهور بين اصوليّون آنست كه اجمال مخصّص عام را نيز مجمل كرده و از اعتبار و حجّيّت بطور مطلق ساقط مىكند چه نسبت بمحلّ تخصيص و چه در غير آن بلكه برخى از فقهاء همچون مرحوم عليّين مقام شهيد در كتاب قواعد برآن ادّعاى اجماع فرموده است .
و هيچيك از مواردى كه تا به اينجا نقل كرديم فعلا مورد بحث ما نيست بلكه محلّ كلام و نزاع در عامّى است كه مخصّص آن مجمل نبوده بلكه بطور وضوح و صراحت افرادى را از عام خارج نمايد بهنحوىكه افراد
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 816
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨١٦