نفر يعنى مدلولش نزديك باشد .
قوله : الّا ان يستعمل فى حقّ الواحد الخ : يعنى به استثناى موردى كه استعمال عامّ در خاصّ بر سبيل تعظيم و احترام باشد كه در اين صورت حتّى در يك فرد نيز مىتوان آن را استعمال نمود يعنى تمام افراد را از ذيل آن خارج كرده فقط يك فرد باقى گذاشته كه عامّ را در آن مستعمل بدانيم .
متن :
لنا :
القطع بقبح قول القائل : اكلت كلّ رمّانة فى البستان ، و فيه آلاف و قد اكل واحدة او ثلاثة .
و قوله : اخذت كلّ ما فى الصّندوق من الذّهب ، و فيه الف و قد اخذ دينارا او ثلاثة .
و كذا قوله : كلّ من دخل دارى فهو حرّ .
او كلّ من جاءك فاكرمه ، و فسّره بواحد او ثلاثة فقال اردت زيدا او هو مع عمرو و بكر .
و لا كذلك لو اريد من اللّفظ فى جميعها كثرة قرينة من مدلوله .
ترجمه :
استدلال مرحوم مصنّف براى قول مختار خود
مرحوم مصنّف مىفرماين :
دليل ما بر اعتبار ابقاء جمعى كه قريب بمدلول عامّ باشد اينست كه :
وقتى قائل بگويد :
اكلت كلّ رمّانة فى البستان يعنى تمام انارهاى در باغ را خوردم .
و فرض كنيم مجموع انارهاى در آن هزارهزار بوده و در واقع وى يك يا دو و يا سه دانه از آنها را تناول نموده باشد اين عبارت قبيح و اطلاق كلّ
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 753
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٥٣