قوله : اولى من جعله للعموم المشكوك فيه : ضمير در « جعله » به لفظ راجع است .
متن :
و ايضا اشتهر فى الالسن حتّى صار مثلا « انّه ما من عامّ الّا و قد خصّ » و هو وارد على سبيل المبالغة و الحاق القليل بالعدم .
و الظّاهر يقتضى كونه حقيقة فى الاغلب ، مجازا فى الاقلّ ، تقليلا للمجاز .
ترجمه :
دليل دوّم قائلين به حقيقت بودن الفاظ در معناى خصوص
دليل دوّم اين حضرات آنست كه گفتهاند :
در افواه و السنه مشهور شده حتّى به صورت ضرب المثل درآمده است كه « ما من عامّ الّا و قد خصّ » يعنى هيچ عامّى نيست مگر آنكه تخصيص خورده است .
البتّه اين عبارت در مقام مبالغه و الحاق موارد قليل به عدم وارد شده است ولى به هر صورت ظاهر آن مقتضى است كه لفظ حقيقت در افراد اغلب و مجاز در اقلّ باشد تا بدينوسيله بتوان حتّى المقدور از افراد مجاز كاهيد .
تفصيل
تقرير دليل دوّم و توضيح آن چنين است :
با مراجعه بموارد استعمالات الفاظ عموم اعمّ از آيات و اخبار و اشعار و كلمات اهل لسان بوضوح ملاحظه مىكنيم كه اكثرا عمومات تخصيص خوردهاند و مورد بسيار قليلى اگر يافت شود كه الفاظ مزبور در عموم بدون ورود تخصيص به آن استعمال شده باشد و اين معنا بقدرى واضح و