حكم نيز منتفى شده يا بقوّت خود باقى است اگر قائل بانتفاء شده و بگوئيم :
تعليق مزبور مقتضى است در فرض انتفاء صفت حكم نيز منتفى گردد معنايش اينست كه وصف مفهوم دارد و اگر اقتضاء مزبور را نفى نموديم يعنى مفهوم را در وصف سلب كردهايم .
بين ارباب نظر و صاحبان اصطلاح اختلاف است :
جماعتى از اصوليّون به آن قائل شده و گروهى آن را نفى نمودهاند :
مرحوم شيخ طوسى و شهيد اوّل در كتاب ذكرى از گروه اوّل بوده و مرحوم سيّد و محقّق و علّامه و كثيرى از علماء اهل خلاف از طائفه دوّم مىباشند و مرحوم مصنّف نيز اختيارش رأى دوّم است .
شرح استدلال مرحوم مصنّف بر مفهوم وصف
مصنّف عليهالرّحمه مىفرماين :
دليل ما بر انتفاء مفهوم آنست كه اگر تعليق حكم بر وصف دلالت بر انتفاء آن در صورت انتفاء وصف كند بايد به يكى از سه دلالت باشد ، مطابقه ، تضمّن و التزام و جملگى منتفى هستند امّا ملازمه بين تعليق و دلالات سهگانه بسى روشن و واضح است زيرا دلالت لفظ بر معنا منحصر در يكى از سه دلالت بوده و فرد چهارمى برايش موجود نيست .
و امّا انتفاء لازم يعنى نفى دلالات سهگانه آن نيز ظاهر و روشن است :
امّا نسبت به دلالت مطابقه و تضمّن جهتش آنست كه :
تعليق حكم بر صفت نه عين انتفائش در صورت انتفاء صفت است و نه جزء آن مىباشد .
مثلا اگر گفتند : اكرم العالم .