ترجمه :
عود مرحوم مصنّف به بحث و مقاله ايشان راجع به سبب
مرحوم مصنّف مىفرماين :
پس لازم است كه ببحث در معنائى كه معروف بوده و دليلى كه براى حكم سبب در اين معناى معروف آوردهاند بپردازيم پس مىگوييم :
خلافى كه معروف باشد در اين معنا نقل نشده بلكه برخى از اصوليّون در آن ادّعاى اجماع نمودهاند .
و نيز مىتوان گفت قدرت بر مسبّبات بدون اسباب حاصل نيست ، لذا بعيد است كه تكليف به خصوص مسبّبات تعلّق گيرد ، بلكه اينطور گفته شده :
وجوب در حقيقت و واقع بمسبّبات تعلّق نمىگيرد چون متعلّق قدرت نمىباشند :
امّا با عدم اسباب كه معلوم است زيرا مسبّبات بدون اسباب ممتنع هستند و امّا با اسباب بخاطر آنكه وجود مسبّبات در اين فرض لازم و قطعى بوده بلكه اساسا تركشان ممكن نيست .
بنابراين وقتى امرى وارد شود كه ظاهرا متعلّق به مسبّب باشد درحقيقت تعلّق به سبب گرفته ازاينرو است كه بايد بگوئيم :
واجب در حقيقت همان سبب مىباشد اگرچه بحسب ظاهر وسيله و مقدّمه براى واجب قرار داده شده است .
تفصيل
مرحوم مصنّف پس از نقل كلام مرحوم سيّد و تخطئه نسبتى كه به ايشان داده شده و نپذيرفتن مرام وى را مىفرماين :