قوله : و فصّل ثالث : يعنى قوم ثالث .
قوله : فمنعه فى المفرد و جوّزه فى التّثنية و الجمع : كلمه « فاء » در « فمنعه » عاطفه و به معناى ترتيب ذكرى است كه از آن به عطف مفصّل بر مجمل تعبير مىكنند يعنى فائى كه جمله مفسّره را بر مبهم عطف مىنمايد و ضمير فاعلى در « منعه » به آخرون و ضمير مفعولى آن به استعمال راجع مىباشد چنانچه ضميرهاى فاعلى و مفعولى در « جوّزه » نيز چنين است .
قوله : و رابع : يعنى و فصّل قوم رابع .
قوله : فنفاه فى الاثبات و اثبته فى النّفى : ضمير فاعلى در « نفاه » به رابع و ضمير مفعولى به استعمال راجع است چنانچه ضميرهاى فاعلى و مفعولى در « اثبته » نيز چنين مىباشد .
قوله : فقال قوم منهم : ضمير در « منهم » به مجوّزون راجع است .
قوله : انّه بطريق الحقيقة : ضمير در « انّه » به استعمال لفظ مشترك در بيش از يك معنا راجع است .
قوله : و زاد بعض هؤلاء : يعنى بعضى از مجوّزون .
قوله : انّه ظاهر فى الجميع : ضمير در « انّه » به مشترك راجع بوده و مقصود از « جميع » جميع معانى مشترك مىباشد .
قوله : عند التّجرّد عن القرائن : يعنى قرائن معيّنه چه آنكه در مشترك قرينه را معيّنه و در مجاز صارفه خوانند مثلا اگر متكلّم بگويد : رايت عينا باكية « ديدم چشم گريانى را » كلمه « باكيه » قرينه معيّنه بوده زيرا باعث تعيين و امتياز اين معنا از معانى ديگر مىشود .
قوله : فيجب حمله عليه حينئذ : ضمير در « حمله » به مشترك و در « عليه » به جميع راجع بوده و مقصود از كلمه « حينئذ » حين التّجرّد عن القرائن است .
قوله : انّه بطريق المجاز : ضمير در « انّه » به استعمال راجع است .
تفصيل الفصول في شرح معالم الأصول (فارسى) — صفحة 156
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٥٦