قبلا گذشت :
الف : حرمت ارتكاب مجموع مشتبهين بخاطر اشتمالشان بر حرام .
ب : حرمت ارتكاب مجموع مشتبهين بخاطر اينكه مستلزم علم بارتكاب حرام مىباشد .
قوله : ان اريد انّ مجرّد تحصيل العلم بارتكاب الحرام حرام :
كلام برخى از تلامذه مرحوم مصنّف
يكى از شاگردان مصنّف عليه الرحمه فرموده است :
ظاهرا مقصود مستشكل احتمال مذكور نبوده بلكه مراد وى آنست كه ارتكاب حرام ، حرام مىباشد و بدون ترديد ارتكاب غير مقدار حرام ، عنوان حرام بر آن صادق نيست زيرا اگرچه ممكنست حرام در آن باشد ولى اين صرف احتمال است .
بلى ، اگر مشتبهات ديگر را كه به مقدار حرام بوده به آنها ضميمه كرده مجموع را مرتكب شود عنوان حرام صادق مىآيد پس بايد گفت مشتبهات به مقدار حرام گويا جزء اخير علّت تامّه براى تحقّق حرام محسوب مىشوند بطوريكه به مجرد ارتكاب اينمقدار بوقوع حرام و تحقّق آن جزم و قطع حاصل مىشود اگرچه در اتيان خصوص آنها بيش از احتمال تحقق حرام وجود ندارد .
انتقاد مرحوم محقّق بارفروشى به كلام برخى از تلامذه
مرحوم محقّق بارفروشى در شرح كبير مىفرماين :