و براى اينكه صدق گفتار ما بهتر روشن و آشكار گردد ممكنست در مقام آزمايش برآمده و بنگريم وقتى مولائى به بندهاش گفت :
اجتنب و تحرّز عن الخمر المردّد بين هذين الانائين ( از شرابى كه مردّد و مشتبه بين اين دو ظرف است احتراز نما ) .
بدون شك و ترديد بر بنده لازم است احتياط كرده و از هردو ظرف پرهيز نمايد بطوريكه اگر يكى از آن دو را آشاميد و اتّفاقا شراب بود و مولى مؤاخذه و تنبيهش نمود هيچ قبحى لازم نمىآيد و مورد بحث نيز از همين قبيل است زيرا بين اين خطاب و بين ادلّه محرّمات شرعى هيچ فرقى نيست مگر آنكه ادلّه محرمات عمومات بوده و اين خطاب خاص مىباشد و پرواضح است كه اينمقدار فرق موجب اختلاف حكم نمىگردد .
شرح مقصود
قوله : فيعاقب عليه : ضمير در « عليه » به ما يرتكبه من المشتبهين راجع است .
قوله : فلم يقبح العقاب عليه : ضمير در « عليه » به ذلك المحرّم راجع است .
قوله : و لو لم يعلم به حين الارتكاب : ضمير در « به » به « ذلك المحرّم » عود مىكند .
قوله : و اختبر ذلك : مشار اليه « ذلك » لزوم موافقت مىباشد .
متن :
فان قلت
اصالة الحلّ فى كلا المشتبهين جارية فى نفسها و معتبرة لو لا المعارض و غاية ما يلزم فى المقام تعارض الاصلين فنخيّر فى العمل فى احد المشتبهين و لا وجه لطرح كليهما .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 70
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٠