2 - امتثال حكم شرعى بواسطه علم اجمالى كه آن با احتياط تحقّق مىيابد .
3 - امتثال حكم شرعى بواسطه ظنّ تفصيلى .
و منظور از آن اينستكه مكلّف آنچه را كه ظنّ دارد مكلّف به است امتثال كرده و بياورد .
4 - امتثال حكم شرعى بواسطه ظنّ اجمالى .
اين نحو از امتثال با امتثال احتمالى تحقّق مىيابد همچون تعبّد نمودن بيكى از دو احتمال وجوب و حرمت يا ببعضى از محتملات مكلّف به .
سپس فرموده :
مرحوم مصنّف در مقصد دوّم كه مبحث ظنّ باشد فرمودهاند :
به حكم عقل عدول از مرتبه سابقه به لاحقه جايز نيست مگر آنكه مرتبه سابقه متعذّر باشد بنابراين وقتى مرتبه سابقه تعذّر داشت و بحسب فرض مرتبه دوّم نيز واجب نبود البتّه مرتبه سوّم تعيّن پيدا مىكند و بايد توجّه داشت كه با امكان مرتبه سوّم و رعايت آن اكتفاء كردن بمرتبه چهارم جايز نمىباشد .
بنابراين امتثال حكم شرعى با علم اجمالى كه از احتياط حاصل مىشود بر امتثال ظنّى مقدّم است مگر آنكه عمل به احتياط بملاحظه عسر و حرجى كه بدنبالش باشند متعذّر باشد يا اختلال نظام كه بر آن مترتّب مىگردد آن را مرجوح بلكه غير جايز قرار دهد كه البتّه در ايندو فرض بامتثال ظنّى بايد روى آورد و مقتضاى اين تقرير آنست كه عمل به احتياط عقلا متعيّن بوده و بر امتثال ظنّى مقدّم مىباشد ولى عبارت مرحوم مصنّف در اينجا دلالت دارد بر اينكه احتياط به حكم عقل بر ظنّ رجحان دارد زيرا عمل بظنّ اگرچه موجب برائت يقينى است و لو اماره با واقع مخالف باشد ولى در عين حال عمل به احتياط سبب حصول برائت يقينى و امتثال جزمى بوده مضافا باينكه واقع را محرز و معلوم نموده و با آن مطابقت قطعى دارد .
قوله : فيما كان هناك امارة على الحلّ : مانند مثالى كه ذكر شد يعنى دو شاهد عادل شهادت دهند بر مباح بودن مكانى و اينكه غصبى نيست .
قوله : الّا انّه لا ريب الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن مىباشد .
قوله : المحدّث المتقدّم : مقصود مرحوم شيخ حرّ مىباشد .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 538
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٣٨