مورد اختيار تأسيس شده يا در مورد اضطرار و يا در غير اين دو .
و به عبارت ديگر :
احكام واقعى آن دسته از احكامى هستند كه موضوعات واقع و نفس الامرى معروضشان باشند و هيچيك از حالات مكلّف از قبيل علم ، جهل ، نسيان ، سهو ، شكّ ، اختيار و اضطرار در جعل و عدم جعل آن يا در تغيير و تبدّلش دخالتى ندارند .
كلام محقّق بارفروشى در شرح كبير
مرحوم محقّق بارفروشى در شرح كبير مىفرماين :
وجه عدم دخالت حالات و صفات مكلّف در جعل و عدم جعل احكام واقعى آنست كه اگر اختلاف اين حالات دخالتى در جعل داشته باشند مستلزم دور است زيرا علم مكلّف كه يكى از حالات است مسلّما موقوف بر تبليغ حكم براى مكلّف بوده و تبليغ نيز موقوف بر جعل اين حكم مىباشد ، حال اگر جعل حكم نيز موقوف بر علم مكلّف قرار داده شود اشكال دور كه به آن اشاره شد پيش مىآيد و آن محال و امر غير ممكنى مىباشد .
شرح حكم ظاهرى
احكام ظاهرى ، احكامى بوده كه براى موضوعات جعل نشده ولى نه باعتبار آنكه آنها موضوعات واقعى بوده بهنحوىكه حالات مكلّف در آن دخيل نباشند بلكه اين احكام به ملاحظه خصوص جهل مكلّف به حكم واقعى قرار داده شدهاند .
و به عبارت ديگر :
احكام ظاهرى ، احكامى بوده كه براى موضوعاتى كه در حكم واقعى آنها شكّ شده است جعل شدهاند اعمّ از آنكه مدلول امارات بوده يا مؤدّاى اصول باشند