ترجمه :
سؤال
مرحوم شيخ طوسى فرموده :
اگر گفته شود ، چگونه بر اين روايات اعتماد مىكنيد و به آنها عمل مىنمائيد درحالىكه اكثر روات و ناقلين آنها از طوائف مجبّره ، مشبّهه ، مقلّده ، غلات ، واقفيّه ، فطحيّه و غير ايشان از فرق ديگر شيعه كه عقيدهاشان با اعتقاد صحيح شما مخالف است مىباشند و چنانچه در محلّش مقرّر است يكى از شرائط عمل به خبر واحد آنست كه راوى خبر عادل باشد و ايشان عادل نيستند .
و اگر اعتماد شما بر عمل آنها بوده نه روايتشان يعنى بگوئيد صرف اينكه ايشان اخبار جبر ، تشبيه و امثال آن را نقل كرده بدون اينكه به آن معتقد بوده و به آن عمل كنند مضرّ نيست جواب مىگوئيم :
ما از ايشان دريافته و ديدهايم كه روات اخبار مذكور بطريقه باطل طوائف مذكور عمل نيز كرده و معتقد بودهاند و اگر معذلك بخبر ايشان عمل شود اين خود دلالت مىكند كه بر اخبار كفّار و اهل فسق نيز عمل جايز است .
جواب
در جواب از اين اشكال مىگوئيم :
ما اگر گفتيم خبر واحد حجّت است ديگر اين را ملتزم نشده و اثبات نكرديم كه تمام اخبار آحاد جايز العمل بوده و حجّت مىباشند بلكه براى آن شرائطى قائل هستيم كه بعدا ذكر خواهيم نمود و عجالتا شطرى از كلام درباره خبر واحد و شرط عمل به آن را در اينجا مىآوريم .
شرح مقصود قوله : المجبّرة : طائفهاى هستند كه اعتقادشان اينست :
بندگان هيچ قدرت نداشته بلكه همچون جمادات هستند ازاينرو تمام افعال اعم از افعال حسنه يا اعمال قبيحه فاعلش حقتعالى است .
قوله : المشبّهة : گروهى هستند كه اعتقادشان چنين است .
مىتوان خالق را به مخلوق شبيه دانست ، البتّه اين گروه خود از نظر كيفيّت