خويشاوندىها و سازشها شناخته بودند و مىدانستند كه ايشان داراى تعصّب شديدى بوده كه به واسطه آن حاضرند دين خود را تغيير دهند و خوب دريافته بودند كه علمائشان وقتى عصبيّت خود را اعمال مىكنند حقوق كسى را كه اين عصبيّت بر عليهش واقع شده از بين برده و بشخصى كه اين امر بر له وى صورت گرفته با اينكه استحقاق ندارد آنچه را كه حقّ او نيست بوى اعطاء مىنمودند ، مال ديگران را گرفته به ايشان مىسپارند ، به واسطه خاطر ايشان به ديگران ظلم را روا مىدارند و نيز مىدانستند كه علمائشان ارتكاب محرّمات برايشان امر عادى و عرفى است و بعرفان قلب و علم باطن پى برده بودند كه مرتكب اين امور شخصى است فاسق ، و ممكن نيست بر پيامبر خدا و واسطههاى بين مردم و حقتعالى سخن راست بگويند ، ازاينرو خداوند متعال بخاطر تقليدى كه ايشان از افرادى كه نزدشان چنين شناخته شده بودند و مىدانستند كه نبايد خبر آنها را پذيرفت و جايز نيست كه كلامشان را تصديق نمود و عمل كردن باخبارى كه بسمع آنها مىرسانند صحيح نيست و نيز مطّلع بودند كه راجع به پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و حقّانيّت شريعت ايشان واجب است خود تحقيق نموده و به ملاحظه اينكه ادلّه و معجزات حضرتش از اينكه برايشان مخفى بماند واضحتر و روشنتر بوده بهطورىكه اگر خود در صدد تحقيق و تجسّس برآيند هرگز حقّ از نظرشان مخفى نمانده و امر ظاهر و آشكار مىگردد مذمّت آنها را نموده و فرموده :
شما كه علماى خويش را اينطور شناختهايد و حجّت برايتان تمام شده است چرا پس از آنها تقليد كرده و اكاذيب و جعليّات ايشان را مىپذيريد .
شرح مقصود قوله : و امّا من حيث افترقوا فلا : يعنى فلا ذمّهم بتقليدهم .
قوله : بالشّفاعات : يعنى به واسطه وساطت شافعين .
قوله : و النّسابات : يعنى به واسطه خويشاونديها .
قوله : و المصانعات : مقصود رشوهها مىباشد .
قوله : من تعصّبوا له : كلمه « من » مفعول اوّل است براى « اعطوا » و مفعول دوّمش برآن مقدّم شده است يعنى « ما لا يستحقّه » .
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 769
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٦٩