اخبارى كه بسمع شما مىرساند فسقش ثابت نشده وقتى خبرى داد تبيّن و تفحّص از خبرش لازم نيست .
شرح مقصود حاصل جوابى كه مرحوم مصنّف از اشكال مذكور مىدهند اينست كه :
اوّلا : تفسير نمودن فاسق به كسى كه مطلق معصيت از او سر زده باشد و لو معصيت صغيره خلاف ظاهر است و عرف مسلمين آن را نمىپذيرد .
در نتيجه مقصود از آن يكى از دو معناى ذيل است :
1 - فاسق به معناى كافر باشد بدليل آنكه در مواضع متعدّدى از قرآن وجود اقدس حقتعالى آن را در مقابل مؤمن قرار داده و اين مقابله مفيد اين معنا است كه فاسق مقابل مؤمن به معناى كافر است در اين صورت معناى آيه چنين مىشود :
اگر كافرى براى شما خبر آورد از خبرش تفحّص نمائيد .
قهرا مفهوم آن اينست كه اگر مؤمنى براى شما خبر آورد خبرش تبيّن نمىخواهد .
و بنا بر اين معنا تمام اخبار صادر از عدول مسلمين حجّت مىشود و اعتبار و حجّيت خبر منحصر در اخبار صادر از معصوم عليه السّلام نمىگردد .
2 - فاسق به معناى مرتكب معصيت كبيرهاى باشد كه در زمان نزول آيه شريفه كبيره بودنش ثابت و محرز بوده همچون زنا و شرب خمر .
بنابراين مرتكب سيّئات و خطاياى صغيره در اطلاق فاسق داخل نمىباشد همانطورىكه نفس اقدس بارى در كتاب عزيزش فرموده :
اگر از معاصى كبيره اجتناب بورزيد معاصى صغيره شما را آمرزيده و عفو مىكنم .
بنابراين معناى منطوق آيه چنين مىشود :
اگر كسى كه مرتكب معصيت كبيره است براى شما خبرى آورد از خبرش تبيّن و تفحّص كنيد .
و مفهوم آن اينست كه اگر غير مرتكب كبيره اعم از معصوم و تالى تلو او يا كسى كه معاصى صغيره را نيز مرتكب مىشود خبرى براى شما آورد در مقام تفحّص
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 686
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٨٦