شيخ در خارج تحقّق داشته و ثبوتش مستند به آيه نيست ازاينرو چون واجد شرط است حكم بوجوب عمل كه از قبل آيه استفاده مىشود شاملش مىگردد بنابراين به حكم مفهوم آيه نباء لازم است كه بخبر شيخ عمل شود .
ولى موضوع دوّمى يعنى نفس خبر مفيد عليهالرّحمه تحقّقش مستند به حكمى است كه از آيه نباء بدست مىآيد چه آنكه پس از افاده نمودن آيه حكم بوجوب عمل بخبر شيخ و حجّيت آن را براى ما ثابت مىشود كه مرحوم مفيد به شيخ ( ره ) خبر كذائى را داده است يعنى نفس خبر مفيد اكنون ثابت مىگردد ازاينرو چون اين موضوع متولّد از قبل حكم مستفاد از آيه نباء است لاجرم وجوب عمل و اعتبارى كه مفاد آيه بوده از شمول نسبت به آن قاصر است و چون اين تقرير در كليّه اخبار باواسطه جارى مىباشد يعنى آيه نباء صرفا واسطه اوّل را كه موضوع يعنى خبر بودنش هيچگونه وابستگى به آيه نداشته شامل شده و از حجّت نمودن اخبار و وسائط بعدى كه كلّا ثبوت و تحقّقشان از ناحيه حكم مستفاد در آيه مىباشد قاصر است .
تقرير دوّم آيه نباء هر خبر مخبر عادلى را حجّت نموده و تصديق آن را لازم قرار مىدهد .
و معناى تصديق مخبر اينست كه آثار شرعى بر صدق گفتارش را بايد ترتيب داد مثلا اگر مخبر عادلى خبر داد كه زيد عادل است به حكم آيه نباء وى را بايد تصديق كرده و بگوئيم زيد حتما عادل است ، البتّه به اين معنا كه آثار شرعى عدالت مثل اقتداء به او در نماز و پذيرفتن شهادتش و او را بعنوان شهود در طلاق قبول نمودن و ديگر آثار را بايد ملتزم شد و اگر مخبر عادل ديگرى اينطور خبر داد :
عمرو به من خبر داده كه زيد عادل است .
معناى وجوب تصديق مخبر اينست كه عمرو حتما چنين خبرى را بوى داده است .
امّا در صورتى كه عمرو نيز عادل باشد اگرچه وجوب تصديقش به اين معنا است كه عدالت زيد ثابت بوده و آثار شرعى عدالت از قبيل جواز اقتداء و پذيرفتن شهادتش را بايد ملتزم شد ولى بايد گفت اين آثار كه بر صدق خبر عمرو مترتّب
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى) — صفحة 663
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٦٣