قوله : فى نقلها تعبّدا : ضمير مؤنث در « نقلها » به فتاوى المنقوله راجع است .
قوله : لوازمه الثابت له : ضمير در « لوازمه » و « له » به خبر واحد راجع است .
متن : ثمّ انّ ما ذكرنا لا يختص بنقل الاجماع بل يجرى فى لفظ الاتّفاق و شبهه ، بل يجرى فى نقل الشّهرة و نقل الفتاوى عن اربابها تفصيلا .
ترجمه :
سپس مرحوم مصنّف مىفرماين :
امور و مطالبى كه ذكر نموديم تنها اختصاص به موردى ندارد كه ناقل فتواى علماء را بلفظ « اجماع » نقل نموده و مثلا بگويد : اجمعت الاصحاب على كذا و كذا .
بلكه در لفظ « اتّفاق » و شبيه آن ، بلكه در نقل شهرت و حكايت فتاوى از ارباب فتوى بطور تفصيل و علىحده نيز جارى بوده و تمام امور ياد شده در اينها نيز موجود است .
شرح مقصود
قوله : بل فى لفظ الاتّفاق : مثلا ناقل بگويد : اتّفقت كلمة الاصحاب على كذا و كذا .
قوله : و نقل الفتاوى عن اربابها تفصيلا : ضمير در « اربابها » به فتاوى راجع است .
مؤلّف گويد :
مقصود از نقل فتاوى بطور تفصيل اينست كه ناقل بگويد مثلا مرحوم شيخ و مفيد و علم الهدى و محقّق و علّامه و شهيدين و محقّق ثانى و . . . . در اين مسئله رأيشان اينست .
متن : ثمّ انّه لو لم يحصل من مجموع ما ثبت بنقل العادل و ما حصّله المنقول اليه بالوجدان من الامارات و الاقوال القطع بصدور الحكم الواقعى عن الامام عليه السّلام لكن حصل منه القطع بوجود دليل ظنّى معتبر بحيث لو نقل الينا لاعتقدناه تامّا من جهة الدّلالة و فقد المعارض كان هذا المقدار ايضا كافيا فى اثبات المسألة الفقهيّة ، بل قد يكون نفس الفتاوى الّتى نقلها النّاقل للاجماع اجمالا مستلزما لوجود دليل معتبر ، فيستقلّ الاجماع المنقول بالحجّيّة بعد اثبات حجّيّة خبر العادل فى