و على هذا ينزّل الاجماعات المتخالفة من العلماء مع اتّحاد العصر او تقارب العصرين و عدم المبالات كثيرا باجماع الغير و الخروج عنه للدّليل .
و كذا دعوى الاجماع مع وجود المخالف ، فانّ ما ذكرنا فى مبنى الاجماع من اصحّ المحامل لهذه الامور المنافية لبناء دعوى الاجماع على تتبّع الفتاوى فى خصوص المسألة .
ترجمه :
حاصل كلام
مرحوم مصنّف مىفرماين :
و حاصل كلام آنست كه شخص متتبّع در اجماعات منقوله پس از تفحّص و تتبّع كامل از تراكم امارات و بدست آمدن قرائن برايش قطع حاصل مىشود كه ادّعاى ناقلين و حكايت اجماعات منقوله مخصوصا در مواردى كه حاكى اتّفاق تمام علماء اعصار و همه فقهاء دوران را قصد نموده باشد چنانچه غالبا اجماعات منقوله در كلمات متأخّرين همينطور است تماما مستند به حدسى است كه ناشى از حسن ظنّ مدّعى به جماعتى از علماء متقدّم و گذشته مىباشد يا ناشى از انتقال از ملزوم بلازم است البتّه لازم و ملزومى كه تلازم بين آن دو باجتهاد و اعتقاد خود مدّعى ثابت مىباشد .
سپس مىفرماين :
بنابراين اجماعاتى كه مدّعيان آنها باهم معاصر يا قريب العصر هستند و معذلك باهم تخالف دارند بر همين اجماعات مبتنى بر حدس تنزيل مىگردند و نيز اجماعاتى كه نوعا از طرف ديگران چندان مورد اعتناء واقع نشده و بمجرّد وجود دليلى بر خلافش از آن صرفنظر مىنمايند تمام از همين قبيل هستند .
و نيز ادّعاى اجماع در مسألهاى كه مخالف در آن وجود دارد آن نيز از همينگونه اجماعات است و بهر تقدير آنچه ما در مبناى اجماعات ادّعاشده ذكر نموديم از اصحّ محامل براى اين موارد مىباشد يعنى مواردى كه با دعواى اجماع بر تفحّص نمودن فتاواى در خصوص مسئله منافات و تهافت دارد .