فامّا ان يجعل الحجّة نفس ما استفاده من الاتّفاق نظير الاخبار بالعدالة و امّا ان يجعل الحجّة اخباره بنفس الاتّفاق المستلزم عادة لقول الامام عليه السّلام و يكون نفس المخبر به حينئذ محسوسا نظير اخبار الشّخص بامور يستلزم العدالة و الشّجاعة عادة .
ترجمه :
سؤال و اشكال بر مرحوم مصنّف
ظاهر لفظ اجماع در كلام مدّعى اتّفاق كلّ است ، بنابراين وقتى مدّعى اجماع از تحقّق آن اخبار مىكند و مىگويد مثلا اجمعت الاصحاب على كذا و كذا پس در حقيقت خبر از اتّفاق كلّ اصحاب داده است و بسى واضح و معلوم است كه حصول علم به حكم ناشى از اتّفاق كلّ همچون امر ضرورى و بديهى است .
در نتيجه حدس مخبر مستند است به مبادى محسوسهاى كه عادتا با قول امام عليه السّلام ملازم مىباشد .
حال مىگوئيم از دو حال خارج نيست :
يا حجّت و دليل عبارتست از نفس آنچه را كه مخبر از اتّفاق كلّ استفاده نموده يعنى همان رأى معصوم عليه السّلام نظير آنكه مخبر پس از رؤيت آثار عدالت از شخصى از همان به دو اخبار از نفس عدالت خبر مىدهد .
و يا حجّت و دليل عبارتست از اخبار بنفس اتّفاق كلّ كه البتّه با رأى امام عليه السّلام عادتا ملازم مىباشد كه در اين صورت مخبر به امر محسوسى است نظير آنكه شخص پس از مشاهده آثار و امورى كه مستلزم عدالت و شجاعت هستند از نفس آن امور خبر دهد .
شرح مقصود
پس از اينكه مرحوم مصنّف تمام طرق استكشاف قول امام عليه السّلام را از راه اجماع منقول مسدود فرمود و در نتيجه حكم نمود بعدم حجّيّت آن و لزوم توقّف جاى اين سؤال باقى ماند كه ممكنست از طريقى بتوان رأى معصوم عليه السّلام را كشف كرد و حاصل تقرير سؤال تا آنجائىكه عبارت نقل شد اينست كه :
اساسا اجماع به ملاحظه وضع اصلى و حقيقى كه دارد وقتى اطلاق مىگردد ظاهر در اتّفاق كلّ است بنابراين وقتى ناقل اجماع و مخبر مىگويد :