و امّا تجزّى در اجتهاد ، پس در آن چند موضع از سخن وجود دارد :
موضع اوّل در بيان امكان تجزّى در اجتهاد
اگرچه بين حضرات اعلام در امكان تجزّى اختلاف است ولى در عين حال نمىبايد شكّ و ترديدى در آن به خود راه داد زيرا ابواب فقه از نظر مدرك مختلف مىباشند و مدارك فقهى نيز از حيث سهولت و صعوبت ، عقلى و نقلى بودن با يكديگر تفاوت داشته كما اينكه اشخاص و افراد نيز از حيث اطّلاع بر اين مدارك و عدم آن و نيز كثرت و قلّت آگاهى باهم مختلف مىباشند چه آنكه بسا اشخاص هستند به واسطه مهارت و زبردستى كه در نقليّات يا عقليّات داشته در مدرك بابى كثير الاطّلاع بوده درحالىكه همين شخص نسبت به باب ديگر چنين نيست بخاطر آنكه مهارت و استادى در نقليّات و عقليّات مربوط به آن باب را نداشته و حال آنكه آن باب مبتنى بر آنها مىباشد و همين امر بسا موجب مىشود كه شخص بر استنباط بعضى از فروع قادر گشته زيرا مدركش سهول المئونه بوده يا احيانا اگر داراى صعوبت است مستنبط نسبت به آن باب داراى مهارتى بسزا مىباشد و در برخى ديگر از فروع به ملاحظه مشكل بودن مدرك و فقدان مهارت راجل بوده و بر استنباط آنها متمكّن نباشد ، بلكه اساسا محال و غيرممكن است اجتهاد مطلق براى كسى حاصل شده درحالىكه مسبوق به تجزّى نباشد زيرا لازمه چنين حصولى طفره و انتقال غير طبيعى از جائى بجاى ديگر مىباشد .
تحرير و شرح
قوله : و هو و ان كان محلّ الخلاف : ضمير « هو » به امكان تجزّى راجع است .