لفظ ديگر به آن اشاره نمايند اگرچه لفظ مزبور بحسب مفهوم مساوى با اجتهاد نباشد همانطورىكه اهل لغت وقتى معانى الفاظ را بيان مىكنند آنها را به الفاظ ديگرى مبدّل ساخته اگرچه لفظ دوّم بحسب مفهوم اخصّ يا اعمّ از لفظ اوّل باشد .
پس از آن مىفرماين :
از اين توضيح و شرحى كه داديم روشن شد جائى براى ايراد به اين گونه تعريفات نبوده و نبايد گفت كه اينها منعكس يا مطّرد نيستند چنانچه نسبت به تعريف بسيارى از اشياء حال بدين منوال بوده اگر تمام آنها را چنين ندانيم و سرّ آن واضح و روشن است و آن اينكه احاطه به كنه و خواصّ اشياء كه موجب امتياز آنها از يكديگر است براى علّام الغيوب ممكن نيست .
تحرير و شرح
قوله : اختلاف عباراتهم فى بيان معناه : يعنى معناى اجتهاد .
قوله : فى مقام بيان حدّه او رسمه : يعنى حدّ و رسم اجتهاد .
قوله : و الاشارة اليه بلفظ آخر : ضمير در « اليه » به اجتهاد راجع است .
قوله : و ان لم يكن مساويا له بحسب مفهومه : ضمير در « لم يكن » به لفظ آخر و در « له » به اجتهاد عود مىكند .
قوله : كاللّغوى : يعنى كاهل اللّغة .
قوله : و لو كان اخصّ منه مفهوما الخ : ضمير در « كان » به لفظ آخر و در « منه » به لفظ راجع است .
قوله : انقدح انّه لا وقع الخ : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
قوله : ضرورة عدم الاحاطة بها : ضمير در « بها » به اشياء راجع است .
متن : و كيف كان فالاولى تبديل الظّنّ بالحكم بالحجّة عليه ، فانّ المناط فيه هو تحصيلها قوّة او فعلا لا الظّنّ حتّى عند العامّة القائلين بحجّيّته
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1258
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٢٥٨