ترجمه :
مبحث اجتهاد و تقليد
مرحوم مصنّف مىفرماين :
امّا خاتمه كتاب در بيان مسائلى است كه تعلّق به اجتهاد و تقليد دارد :
فصل در بيان اجتهاد و مسائل مربوط به آن
تعريف اجتهاد : اجتهاد در لغت عبارتست از تحمّل نمودن مشقّت و رنج و در اصطلاح ارباب اصول به تعاريفى تفسير شده از جمله دو تعريف ذيل مىباشد :
از حاجبى و مرحوم علّامه حلّى نقل شده كه گفتهاند :
اجتهاد عبارتست از به كار گرفتن وسع و قدرت در تحصيل ظنّ به حكم شرعى .
و از غير ايشان منقولست كه اجتهاد عبارتست از ملكهاى كه به واسطهاش بر استنباط حكم شرعى فرعى اقتدار حاصل شده بهطورى كه از اصل بتواند بالفعل يا بالقوّه القريبة فرع را استنباط و استخراج نمايد .
كلام مرحوم مصنّف در اختلاف تعاريف
سپس مرحوم مصنّف مىفرماين :
مخفى نماند كه اختلاف عبارات علماء در بيان معناى اصطلاحى اجتهاد نه بخاطر آنست كه در حقيقت و ماهيّت آن باهم نزاع و اختلاف داشته باشند زيرا واضح و آشكار است كه حضرات در مقام بيان حدّ يا رسم اجتهاد نبوده بلكه صرفا درصدد شرح لفظ و اسم اجتهاد بوده بهطورى كه خواستهاند با