پس از توجّه به اين نكته مىگوئيم :
آيا اخذ به تخيير و ترجيح نيز اختصاص به غير موارد جمع عرفى داشته يا اعمّ از آن مىباشد ؟
در آن دو قول وجود دارد ؟
1 - رأى مشهور .
2 - نظريّه غير مشهور .
رأى مشهور
مشهور بين اصوليّون آنست كه تخيير و ترجيح نيز به غير موارد جمع عرفى اختصاص دارند .
و نهايت تقرير و بيانى كه در توجيه كلام ايشان مىتوان نمود اينست كه :
آنچه از سؤال و جواب در اخبار علاجيّه ظاهر مىشود آنست كه تخيير يا ترجيح در مورد تحيّر يعنى آنجائىكه مراد متكلّم عرفا معلوم نبوده مىباشد نه در موردى كه مقصود را مىتوان از كلام استفاده كرد و لو به واسطه جمع عرفى بين متعارضين چه آنكه جمع از نظر ابناء محاوره يكى از انواع و انحاء طرق استفاده مقصود و مراد مىباشد .
تحرير و شرح
قوله : انّه لا تعارض فى موارد الجمع : ضمير در « انّه » به معناى « شأن » مىباشد .
قوله : و لا يعمّها ما يقتضيه الاصل : ضمير منصوبى در « لا يعمّها » به موارد الجمع راجع است .
قوله : من سقوط احدهما الخ : بيان است از « ما يقتضيه الاصل » .