ملاحظه حادث مشكوك نسبت به حادث ديگر
و اگر حادث مشكوك را نسبت به حادث ديگرى كه بحدوث آن نيز علم داشته ولى در تقدّم يا تأخّرش نسبت به حادث اوّل شكّ داريم ملاحظه نمائيم مثل اينكه به عروض دو حكم يا موت دو نفر كه از يكديگر مىتوانند ارث ببرند يقين داشته ولى متقدّم يا متأخّر مشكوك است ، در اين فرض بايد بگوئيم :
امر از دو حال خارج نيست :
الف : آنكه هر دو مجهول التاريخ باشند يعنى زمان حدوث هيچيك معلوم و مشخّص نباشد .
ب : آنكه زمان حدوث يكى معلوم و ديگرى مجهول باشد .
حكم صورت اوّل
اگر هر دو مجهول التاريخ باشند امر از دو فرض خارج نيست :
1 - آنكه اثر شرعى صرفا بر وجود يكى از آن دو بنحو خاصّ همچون تقدّم يا تأخّر و يا تقارن مترتّب بوده نه بر ديگرى و نه برآن بنحو ديگر .
2 - آنكه اثر شرعى بر عدم يكى از آن دو در زمان ديگر مترتّب مىباشد .
حكم فرض اوّل
حكم فرض اوّل آنست كه نسبت بوجود حادثى كه اثر صرفا از آن او است استصحاب عدم جارى كرده بدون اينكه معارضى با آن وجود داشته باشد بخلاف آنجائىكه هركدام از دو حادث بر وجود خاصّى كه دارد ( يا تقدّم و يا تأخّر و يا تقارن ) اثر شرعى مترتّب بوده و يا احيانا بر هريك از انحاء سهگانه تقدّم