متن :
الثّامن
انّه لا تفاوت فى الاثر المترتّب على المستصحب بين ان يكون مترتّبا عليه بلا واسطة شىء او بوساطة عنوان كلّى ينطبق و يحمل عليه بالحمل الشّائع و يتّحد معه وجودا كان منتزعا عن مرتبة ذاته او بملاحظة بعض عوارضه ممّا هو الخارج المحمول لا بالضّميمة ، فانّ الاثر فى الصّورتين انّما يكون له حقيقة حيث لا يكون بحذاء ذلك الكلّى فى الخارج سواه لا لغيره ممّا كان مباينا معه او من اعراضه ممّا كان محمولا عليه بالضّميمة كسواده مثلا او بياضه .
ترجمه :
تنبيه هشتم [ در مواردى كه از اصل مثبت نيست ]
در اثرى كه بر مستصحب بار مىشود فرقى نيست بين اينكه بدون وساطت چيزى برآن مترتّب گشته يا به واسطه عنوان كلّى منطبق برآن بر مستصحب بار شود اعمّ از آنكه عنوان مزبور از مرتبه ذات منتزع شده يا به ملاحظه برخى عوارض كه از ذات مستصحب خارج بوده و از قبيل خارج محمول محسوب شده نه محمول بالضّميمه برآن بار گردد چه آنكه اثر در هر دو صورت حقيقتا مال مستصحب است زيرا در خارج غير از مستصحب چيز ديگرى كه مباين با مستصحب بوده يا از اعراضى باشد كه از مصاديق محمول بالضّميمه به حساب آيد نظير سياهى يا سفيدى كه محاذى آن امر كلّى محسوب شود وجود ندارد .
تحرير و شرح
مرحوم محقّق حكيم فرمودهاند :
تنبيه هشتم متضمّن اشاره به مواردى است كه بسا برخى توهّم كردهاند اصل جارى در آنها مثبت باشد درحالىكه چنين نيست از جمله دو مورد ذيل مىباشد :