ترجمه :
تحقيق مرحوم مصنّف در اطراف اقسام احكام وضعى
مرحوم مصنّف مىفرماين :
تحقيق مقتضى است بگوئيم :
آنچه در زمره احكام وضعى شمرده شده بر انحاء مختلف مىباشد :
از جمله : احكام وضعى كه جعل تشريعى اصلا به آن تعلّق نمىگيرد نه بطور استقلال و نه به تبع تكليف اگرچه تكوينا به واسطه جعل موضوعش بالعرض و المجاز مجعول مىباشد .
و از جمله : احكام وضعى كه جعل تشريعى در آن ممكن نيست مگر به تبعيّت از تكليف .
و از جمله : احكام وضعى كه ممكنست آن را مجعول مستقلّ دانست همانطورىكه امكان آن هست كه تابع تكليفش قرار داد به اين نحو كه تكليف را منشا براى انتزاع آن بدانيم البتّه اگرچه به نظر ما صحيح آنست كه بگوئيم :
از نفس انشاء خودش انتزاع شده و تكليف از آثار و احكام آن مىباشد چنانچه به آن بعدا انشاءالله اشاره خواهيم نمود .
تحرير و شرح
قوله : لا استقلالا : يعنى ابتدائا و بدون واسطه مجعول نيست .
قوله : و لا تبعا : يعنى منتزع از تكليف نمىباشد .
قوله : عرضا : يعنى مجعول بالعرض است به اين تقرير كه اوّلا و بالذّات موضوعش جعل شده و ثانيا و بالعرض آن مجعول مىباشد .
قوله : كذلك : يعنى تكوينا .
قوله : بكونه منشا لانتزاعه : ضمير در « بكونه » به تكليف عود مىكند و در « لانتزاعه » به وضع برمىگردد .