تحرير و شرح
حاصل در تقرير وجه اوّل اينست كه :
يا خود آراء و نظريّات علماء را در ارتباط با حجّيّت خبر واحد تفصيلا مورد بررسى و تحقيق قرار داده و اجماع محصّلى بدست آورده و از آن رضايت معصوم عليه السّلام را بر تعبّد نمودن بقول عادل احراز و كشف مىكنيم و يا اجماعاتى كه ادّعاء و نقل شده در نظر گرفته و از مجموع آنها رضايت و خشنودى امام عليه السّلام را بدست مىآوريم .
اشكال مرحوم مصنّف در تقرير اوّل براى اجماع
مرحوم مصنّف مىفرمايد :
اين تقرير صحيح نبوده و از جزافگوئى خالى نمىباشد زيرا زمانى اتّحاد و اتّفاق آراء را در مسألهاى مىتوان اجماع تلقّى نمود و از آن رضايت معصوم عليه السّلام را كشف كرد كه جملگى در تمام شرائط و خصوصيّات باهم موافق باشند درحالىكه مورد بحث اينچنين نمىباشد چه آنكه علماء از حيث شرائط و خصوصيّات معتبره در خبر واحد باهم اختلاف نظر دارند مثلا برخى خبر مطلق ثقه را حجّت دانسته و در اعتبار آن مجرّد وثوق راوى را كافى دانستهاند ، بعضى ديگر شرط كردهاند راوى مىبايد شيعه و از اماميّه باشد و گروهى ديگر در حجّيّت قول راوى شرط كردهاند كه وى بايد عادل باشد و بهر تقدير با اين اختلاف رأى كه بين ايشان هست هرگز نمىتوان وحدت قولى را احراز كرده تا از آن به قول امام عليه السّلام و رضايت آن جناب پى برد .
بلى ، اگر بتوان اين معنا را احراز كرد كه تمام آراء و اقوال در اصل حجّيّت قول راوى باهم متّفق بوده و اجمالا اجماع دارند نهايت در