دارند .
و زمانى اين تباين عرضى است مثل علم اجمالى بوجوب نماز قصر يا تمام كه قصر تباينش با تمام عرضى است زيرا قصر به شرط لا و تمام به شرط شىء مىباشد زيرا در قصر شرط است كه دو ركعت اخير آورده نشود ولى در تمام اتيان آن دو لازم و واجب است ازاينرو هيچگاه اين دو ( قصر و تمام ) بر يكديگر منطبق نمىشوند .
قوله : انّ التّكليف المعلوم بينهما : يعنى بين متباينين .
قوله : و لو كانا فعل امر و ترك آخر : يعنى اگرچه تكليف معلوم جنس الزام بوده كه يك فردش وجوب بوده و فرد ديگرش حرمت مىباشد لذا مكلّف اجمالا مىداند كه يكى از دو فعل واجب و ديگرى حرام است مثل اينكه يقين دارد قسم خورده و تكليفى از ناحيه آن متوجّه او گرديده منتهى نمىداند متعلّق قسم فعل شىء است تا آن واجب باشد يا تركش بوده تا انجامش حرام محسوب شود .
قوله : و حينئذ لا محالة الخ : كلمه « حينئذ » يعنى و حين يكون التّكليف فعليّا من جميع الجهات .
قوله : لاجل مناقضتها معه : ضمير در « مناقضتها » به علّت تامّه راجع بوده و در « معه » به عموم ما دلّ على الرّفع عود مىكند .
قوله : و ان لم يكن فعليّا كذلك : يعنى و ان لم يكن التّكليف فعليّا من جميع الجهات .
قوله : و لو كان بحيث : كلمه « لو » وصليّه بوده و ضمير در « كان » به تكليف برمىگردد .
قوله : لو علم تفصيلا : ضمير نائب فاعلى در « علم » به تكليف برمىگردد .
قوله : لم يكن هناك : جواب است براى « ان لم يكن » .
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 623
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦٢٣