مقالات انحرافى برخى اعتناء و توجّه نمود چنانچه اين انحرافات از برخى كتب مطوّله اصولى ظاهر و آشكار مىشود .
تحرير و شرح
حاصل فرمود ، مرحوم مصنّف اينستكه :
واجب موسّع عبارتست از مفهوم كلّى واجب مثلا از زوال ظهر تا به قدر خواندن چهار ركعت نماز عصر به مغرب مانده وقت نماز ظهر است كه ظرف اينمدّت بايد اين نماز خوانده شود لذا طبق رأى محقّقين كه متعلّق اوامر طبايع است نه افراد طبيعت نماز ظهر واجب بوده كه امر كلّى است و اين ماهيّت كلّى داراى دو نوع افراد است :
الف : افراد دفعى و عرضى .
ب : افراد تدريجى و طولى .
مقصود از افراد دفعى و عرضى اينستكه در ابتداء وقت مثلا مكلّف ميتواند نماز ظهر را با جماعت يا فرادى با خضوع و خشوع يا بدون آن ، سريع يا كُند ، با مستحبّات و آداب يا بدون آنها بخواند لذا هركدام را كه اختيار نمود غرض حاصل و امر ساقط ميگردد زيرا يك غرض بيشتر وجود نداشته و هريك از اين افراد در تحصيل آن كفايت ميكنند از اينرو تخيير بين اين افراد بدون ترديد عقلى بوده نه شرعى .
و مراد از افراد طولى و تدريجى آنست كه به مقدار اجزاء زمانى كه بين زوال تا مغرب وجود داشته براى نماز ظهر فرد متصوّر است مثلا اگر فرض نموديم هر نماز ظهرى به قدر پنج دقيقه طول ميكشد و از ظهر تا مغرب پنجاه تا پنج دقيقه مىباشد مكلّف براى نماز ظهرش پنجاه فرد وجود داشته كه هركدام بعد از ديگرى و در طول هم قرار گرفتهاند ولى در اينكه غرض واحد مزبور با هركدام حاصل مىشود با يكديگر متساوى ميباشند از اينرو تخيير بين اين افراد نيز عقلى است نه شرعى زيرا همانطوريكه اشاره شد چون غرض واحد است
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1218
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٢١٨