قوله : حينئذ : يعنى حين فرضنا ان يكون لجميع اجزائه دخل فى حصول الغرض .
قوله : يكون مثله : يعنى مثل اقلّ .
قوله : على الفرض : چون فرض اينستكه اكثر مانند اقلّ تمام اجزائش در حصول غرض دخيل هستند .
قوله : اذا رسّم بماله من الحدّ : ضمير در « له » به طويل راجع است .
قوله : لا على القصير : يعنى غرض حاصل مرتّب بر طويل بوده نه بر قصير .
قوله : فى ضمنه : ضمير در « ضمنه » به اكثر راجع است .
قوله : و معه : ضمير در « معه » به مثال خطّ راجع است .
قوله : يجوز تخصيصه : يعنى تخصيص وجوب .
قوله : بما لا يعمّه : يعنى به چيزى كه شامل اكثر نشده و فقط اقلّ مشمول آن باشد .
قوله : كون هذا الفرض : يعنى فرض مثال خطّ .
متن :
ان قلت
هبه فى مثل ما اذا كان للاكثر وجود واحد لم يكن للاقلّ فى ضمنه وجود عليحدّة كالخطّ الطّويل الّذى رسّم دفعة بلا تخلّل سكون فى البين لكنّه ممنوع فيما كان له فى ضمنه وجود كتسبيحة فى ضمن تسبيحات ثلاث او خطّ طويل رسّم مع تخلّل العدم فى رسمه ، فانّ الاقلّ قد وجد فى حدّه و به يحصل الغرض على الفرض و معه لا محالة يكون الزّائد عليه ممّا لا دخل له فى حصوله ، فيكون زائدا على الواجب لا من اجزائه .
ترجمه :
سؤال
آنچه را كه گفتيد در موردى فرض كن كه اكثر داراى وجود واحد
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 1205
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٢٠٥