ترجمه :
جواب سؤال
مرحوم مصنّف در جواب سؤال مذكور ميفرمايند :
عنوان موصليّت و غير آن در صورتى كه موجب تفاوت و فرق بين دو مقدّمه ياد شده ميباشند كه در مقدميّت آن دو احداث فرق كنند نه جائى كه كوچكترين فرقى در ناحيه مقدميّت ايجاد ننمايند چنانچه در مورد بحث چنين مىباشد چه آنكه بديهى و ضرورى است عنوان موصليّت از وجود واجب و ترتّبش بر مقدّمه انتزاع مىشود بدون اينكه در ناحيه مقدميّت اختلاف و تفاوتى حاصل گردد و قطعا در هردو صورت ذات دو مقدّمه از حيث مقدّمه بودن بر يك نحو و بر يك خصوصيّت مىباشد زيرا پرواضح و روشن است كه اتيان اختيارى به ذو المقدّمه پس از آوردن مقدّمه موصله و نياوردن واجب پس مقدّمه غير موصله تفاوتى در مقدّمه ايجاد نكرده و باعث فرق بين آن دو نميشود .
تحرير و شرح
حاصل جوابيكه مرحوم مصنّف از سؤال مزبور ميدهند اينستكه :
قبول داريم دو مقدّمه مورد بحث يعنى موصله و غير موصله از حيث داشتن عنوان با هم متفاوتند يعنى يكى از آن دو را مقدّمه موصله خوانده و ديگرى را غير موصله و انصافا اين فرقى است غير قابل انكار ولى در عين حال تغاير عنوانى زمانى موجب تفاوت بين آن دو مىشود به نحوى كه يكى را متّصف بوجوب و ديگرى را فاقد اين صفت بدانيم كه دو عنوان مزبور در ناحيه مقدميّت يعنى در دو معنون فرق ايجاد كرده و سبب تفاوت جهات دخيله در ايجاب ذو المقدّمه شوند و بعبارت ديگر عنوان موصليّت وقتى مقدّمه را متّصف بوجوب قرار داده و غير موصليّت زمانى از اين مزيّت و امتياز محروم است كه عنوان اوّل معنون خود را موقعيّت و شرائطى قرار دهد كه جهات تأثيرش در حصول ذو المقدّمه و تحقّق آن بمرحله كمال قوّت رسيده بطوريكه بتوان آن را
تحرير الفصول في شرح كفاية الأصول (فارسى) — صفحة 977
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٩٧٧