قد انتهى الكلام فى المقام الى ما ربّما لا يسعه كثير من الافهام و من اللّه الرّشد و الهداية و به الاعتصام .
ترجمه :
جواب از اشكال
مرحوم مصنّف در جواب از اشكال مذكور مىفرماين :
عقاب تابع كفر و سرپيچى و عصيان عبد است كه اين دو نيز تابع اختيار خود بنده مىباشند و اختيار بنده نيز ناشى از مقدّمات اختياريّه فعل بوده كه تحقّق اين مقدّمات در نفس وى نيز ناشى از شقاوت ذاتى او مىباشد و اين شقاوت صفتى است لازم خصوص ذات و غير منفكّ از آن چنانچه در خبر آمده :
سعيد در شكم مادر سعيد بوده و شقى نيز در شكم مادرش شقى مىباشد و مردم معادن و ذخائرى بوده همچون ذخائر و معادن طلا و نقره .
پس شقاوت و سعادت ذاتى كافر و مؤمن بوده و ذاتى امرى نيست كه قابل تعليل باشد در نتيجه ديگر سؤال و پرسش از اينكه چرا سعيد ، سعيد قرار داده شده و شقى ، شقى آفريده شده است منقطع مىگردد زيرا سعيد بنفسه و ذاتا سعيد بوده و شقى نيز ذاتا و فطرتا شقى مىباشد و حقتعالى و آفريننده متعال اين دو را اينطور ايجاد نموده است و بايد در اين مقام بگوئيم :
قلم كه به اينجا رسيد سرش بشكست و واژگون گرديد .
در اينجا كلام و سخنان بامرى منتهى شد كه بسا افهام كثيرى از مردم آن را درك نمىكنند و ما از خداوند متعال رشد و هدايت را طلب نموده و به خودش متمسّك مىشويم .
تحرير و شرح
حاصل جوابى كه مرحوم مصنّف از اشكال مزبور مىدهند اينست كه :
اينكه در اشكال گفته شد وقتى كفر و عصيان اختيارى نبوده و