متن : « 678 »
فانصب بها و الرّفع صحّح و اعتقد * تخفيفها من أنّ فهو مطّرد
تجزيه و تركيب
فاء : جواب براى شرط مقدّر و تقدير كلام : و امّا الّتى من بعد الظّنّ فانصب بها ، مىباشد .
انصب : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبى .
بها : جارّ و مجرور ، متعلّق به « انصب » ، ظرف لغو .
واو : عاطفه .
الرفع : مفعول مقدّم براى « صحّح » .
صحّح : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، ثلاثى مزيد ، باب تفعيل ، متعدّى و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبى .
واو : عاطفه .
اعتقد : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، ثلاثى مزيد ، باب افتعال ، متعدّى .
تخفيفها ، مضاف و مضاف اليه ، مفعول براى « اعتقد » .
من : حرف جرّ .
انّ : مجرور به « من » ، متعلّق به « تخفيفها » .
فاء : عاطفه .
هو : ضمير منفصل ، مرفوع ، مبتداء .
مطّرد : به صيغه اسم فاعل ، خبر .
ترجمه : و امّا « ان » كه بعد از « ظنّ » قرار گرفته است پس به آن نصب بده و مرفوع آوردن فعل را بعد از آن نيز صحيح بدان و در صورت رفع معتقد باش كه « ان » مخفّف از « انّ » است و اين در كلام اهل لسان شايع و فراوان مىباشد .
متن : « 679 »
و بعضهم أهمل أن حملا على * ما أختها حيث استحقّت عملا