ابتدى : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، مجهول ، ثلاثى مزيد ، باب افتعال ، صله براى « ما » .
قد : به معناى تقليل .
يقتصر : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، مجهول ، ثلاثى مزيد ، باب افتعال ، خبر براى « ما » .
فيه : جارّ و مجرور ، متعلّق به « يقتصر » .
على : حرف جرّ .
تا : مجرور به « على » ، متعلّق به « يقتصر » .
كاف : حرف جرّ و مجرورش « قولك » است كه محذوف مىباشد .
تبيّن : فعل مضارع ، مفرد ، مؤنّث ، غائب ، ثلاثى مزيد ، باب « تفعّل » .
العبر : اسم ، جمع ، فاعل براى « تبيّن » .
ترجمه :
و آنچه به دو تاء ابتداء مىشود گاهى در آن به يك تاء اكتفاء مىگردد مانند : تبيّن العبر .
متن : « 996 »
و فكّ حيث مدغم فيه سكن * لكونه بمضمر الرّفع اقترن
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
فكّ : فعل امر ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، متعدّى و ضمير فاعلى در آن مستتر است باستتار وجوبى و مفعولش « المدغم فيه » است كه محذوف مىباشد .
حيث : اسم ، مضاف ، ظرف ، متعلّق به « فكّ » .
مدغم فيه : مبتداء .
سكن : خبر .
لام : حرف جرّ .
كونه : مجرور به « لام » و ضمير مجرورى اسم است براى « كون » .
باء : حرف جرّ .
مضمر : مجرور بباء ، مضاف ، متعلّق به « اقترن » .