و در ادّان و ازدد و ادّكر دال باقى مىماند .
شرح عربى :
فصل
( طاءا ) مفعول ثان ( تا افتعال ) مفعول اوّل لقوله ( ردّ ) بمعنى صيّر تاء افتعال طاءا إذا وقع ( إثر ) حرف ( مطبق ) و هو الصّاد و الضّاد و الطّاء و الظّاء كإصطفى و إضطرب و إطّعن و إضطلم ، و إن وقع ( فى ) إثر دال أوزاء أو ذال نحو ( إدّان و ازدد و ادّكر ) فإنّه ( دالا بقى ) أى صار ، إذ أصل هذه الأمثال إدتان و إزتد و إذتكر .
ترجمه و شرح :
فصل در بيان نوع ديگر از ابدال
مصنّف گويد :
فعلى كه فاء الفعش طاء بوده و آن را به باب افتعال بردهايم لازم است تاء را به طاء برگردانيم .
شارح گويد :
كلمه « طاءا » ، مفعول دوّم و « تاء » مفعول اوّل است براى « ردّ » .
و لفظ « ردّ » يعنى « صيّر » و حاصل مراد اينست كه :
بگردان تاء افتعال را طاء زمانى كه به دنبال حرف مطبق يعنى :
صاد ، ضاد ، طاء ، ظاء ، درآيد مانند :
اصطفى و اضطرب و اطّعن و اظطلم كه در اصل :
اصتفى و اضترب و اطتعن و اضتلم بودند ، سپس تاء باب افتعال را به طاء مبدّل ساختهاند .
مصنّف گويد :
مشروط به اينكه طاء به دنبال حروف مطبق واقع شده باشد و در « ادّان » و « ازدد » و « ادّكر » دال باقى مىماند .
شارح گويد :
مقصود اينست كه « تاء » باب افتعال اگر بعد از « دال » يا « زاء » يا « ذال » قرار گيرد مانند : ادّان و ازدد و ادّكر ، دال باقى مىماند يعنى تاء را به دال تبديل مىكنند چه آنكه اصل امثله مذكور اذتان و ازتدّ و اذتكر بوده است .
قوله : ادّان : ماضى باب افتعال از « دان » ، « يدين » مىباشد .