و آنچه به مذكورات مغاير است به زياد شدن يا نقص گشتن منتسب مىباشد .
متن : « 925 »
و الحرف إن يلزم فأصل و الّذى * لا يلزم الزّائد مثل تا احتذى
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
الحرف : مبتداء .
ان : حرف شرط .
يلزم : فعل مضارع ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، فعل شرط و مجزوم به « ان » .
فاء : جزائيّه .
اصل : خبر است براى مبتداء محذوف و تقدير آن فهو اصل است و جمله اسميّه جمله شرطيّه بوده كه محلّا مجزوم است و جمله شرط و جواب خبر است براى « الحرف » .
واو : عاطفه .
الذى : موصوله ، مبتداء .
لا يلزم : فعل مضارع و ضمير مستتر در آن فاعلش بوده و خبر براى « الذى » است .
الزائد : خبر است براى مبتداء محذوف .
مثل : اسم ، خبر است براى مبتداء محذوف ، مضاف .
احتذى : مضاف اليه .
ترجمه :
حرفاگر با كلمه ملازم و لا ينفك از آن باشد اصلى بوده و اگرملازم آن نباشد زائد محسوب مىشود مانند « تاء » در « احتذى » .
متن : « 926 »
بضمن فعل قابل الاصول فى * وزن و زائد بلفظه اكتفى
تجزيه و تركيب
باء : حرف جرّ .
ضمن : مجرور به « با » ، متعلّق به « قابل » ، مضاف .