غير فتحه قرار گرفته است دراين حال حذف نما .
شارح گويد :
مراد اينست كه در حال وقف هرتنوينى كه بدنبال فتحه آمده باشد چه در اسم معرب و چه در اسم مبنى لازم است به الف تبديل شود مانند : رأيت زيدا و أيها ( ديدم زيد را در حالى كه دور بود ) .
شاهد در « ايها » است كه اسم فعل ماضى به معناى « بعد » بوده و در حال وقف تنوينش را بالف تبديل كردهايم .
و تنوينى كه بعد از غير فتحه يعنى ضمّه و كسره در مىآيد در حال وقف حذف مىشود مانند : جاء زيد ، و مررت بزيد .
در مثال اوّل تنوين بعد از ضمّه و در مثال دوّم پس از كسره آمده منتهى در حال وقف هردو را حذف كردهايم .
مصنّف گويد :
در غير اضطرار به جهت وقف ، صلهء غير فتحه در اضمار را حذف نما .
شارح گويد :
مقصود آنست كه : حرفى كه در لفظ از اشباع حركت در ضمير پيدا مىشود يعنى « واو » كه از اشباع ضمّه و « ياء » كه از اشباع كسره پديد مىآيد در حال وقف به شرطى كه ضرورتى در بين نباشد حذف مىشود مانند : رأيته و مررت به .
در مثال اوّل وقتى ضمّه « هاء » را اشباع كنيم « واو » پيدا مىشود و در مثال دوّم بواسطه اشباع كسره « هاء » ياء پديد مىآيد حال اگر ايندو را وقف كنيم هم « واو » و هم « ياء » حذف مىشوند .
ناگفته نماند همانطورى كه اشاره شد حكم مذكور ( حذف حرف پديد آمده در هنگام وقف ) در صله ضمّه و كسره مىباشد ، امّا صله ( حرف پديد آمده ) فتحه يعنى الف ابدا در هنگام وقف حذف نشده بلكه همچنان باقى مىماند مانند : رأيتها كه در حال وقف و وصل حذف نشده و ثابت مىباشد .
مؤلّف گويد :
البتّه مثالى را كه شارح آورده قابل مناقشه و انتقاد است زيرا « الف » در « رأيتها » صله و حرف زائدى كه بواسطه اشباع فتحه پديد آمده باشد نيست بلكه جزء كلمه مىباشد زيرا « ها » ضمير مؤنّث است كه از دو حرف يعنى « هاء » و « الف » مركّب
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 1966
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٩٦٦