الثلاثى : مفعول اوّل براى « اجعل » .
اذا : ظرف ، متعلّق به « اجعل » ، متضمّن معناى شرط .
صغّرته : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، حاضر ، ثلاثى مزيد ، باب تفعيل ، متعدّى ، معلوم ، فعل شرط و جوابش بقرينه « اجعل » محذوف است ، فعل و فاعل و مفعول .
نحو : خبر براى مبتداء محذوف و تقدير آن : ذلك نحو قذىّ ، مىباشد ، مضاف .
قذىّ : مضاف اليه براى « نحو » .
فى : حرف جرّ .
قذا : مجرور به « فى » ، متعلّق باستقرّ ، حال از « قذىّ » .
ترجمه :
زمانى كه اسم ثلاثى را تصغير نمودى آن را بروزن « فعيل » قرار بده مانند : قذىّ در تصغير قذى .
متن : « 834 »
فعيعل مع فعيعيل لما * فاق كجعل در هم دريهما
تجزيه و تركيب
فعيعل : مبتداء .
مع : اسم ، ظرف ، متعلّق باستقرّ ، حال از « فعيعل » ، مضاف .
فعيعيل : مضاف اليه .
لام : حرف جرّ .
ما : موصوله ، مجرور به « لام » ، متعلّق باستقرّ ، خبر .
فاق : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ثلاثى مجرّد ، از باب نصر ، ينصر ، لازم ، معلوم ، ضمير فاعلى در آن مستتر است كه به ماء موصوله راجع است ، صله و عائد براى « ما » .
كاف : حرف جرّ .
جعل : اسم ، مصدر ، مجرور به « كاف » ، متعلّق به « استقرّ » ، خبر براى مبتداء محذوف و تقدير آن : هو كجعل در هم الخ ، مىباشد ، مضاف .
درهم : مضاف اليه و اضافه « جعل » به آن از باب اضافه مصدر به مفعول اوّلش